Schoorsteen vegen: hoe vaak, is het verplicht en waar let je op?
Hoe vaak laat je de schoorsteen vegen, is het verplicht en hoe kies je een veger? Plus veilig stoken, de Stookwijzer en wat je doet bij schoorsteenbrand.
Gaat de houtkachel of open haard weer aan, laat dan eerst de schoorsteen vegen. Aanslag in het rookkanaal kan vlam vatten, en een verstopte schoorsteen kan rook en koolmonoxide de kamer in sturen. Hieronder lees je hoe vaak dat moet, of het verplicht is, hoe je een veger kiest en wat je doet als het misgaat.
Hoe vaak moet je de schoorsteen laten vegen?
Minstens één keer per jaar, het liefst voordat het stookseizoen begint. Stook je veel, laat dan halverwege het seizoen nog een keer vegen. Dat adviseert de brandweer.
Hoe vaak precies, hangt af van je stookgedrag. De brandweer raadt aan om dat met een erkende schoorsteenveger te bespreken.
Wat er moet gebeuren, verschilt per toestel:
Toestel
Wat en hoe vaak
Houtkachel of open haard
Schoorsteen minstens elk jaar laten vegen, voor het stookseizoen. Stook je veel, dan halverwege nog een keer.
Pelletkachel
Elk jaar groot onderhoud door een specialist. Zelf elk half jaar de rookgasafvoer controleren en schoonmaken.
Gaskachel of gashaard
Elk jaar de kachel en de afvoer laten nakijken en schoonmaken door een bedrijf met het CO-vrij-logo.
Bij gas ligt het anders. Volgens het RIVM hoeft de afvoer van een gastoestel niet geveegd te worden, en vervuilt vegen zelfs het toestel. Milieu Centraal adviseert wel om een schoorsteen waarop een kachel is aangesloten elk jaar te laten vegen. Vraag dus het bedrijf dat je gaskachel onderhoudt wat bij jouw afvoer hoort. Sinds 1 april 2023 mag alleen een gecertificeerd bedrijf, herkenbaar aan het CO-vrij-logo, aan gastoestellen werken.
Vegen haalt de aanslag uit het rookkanaal voordat die vlam vat. Ook houdt het de afvoer vrij, zodat rook en koolmonoxide naar buiten gaan in plaats van je kamer in.
Die aanslag is roet of creosoot: onverbrande deeltjes die tegen de wand aankoeken tot een teerachtige laag. Creosoot is zeer brandbaar en ontbrandt volgens de brandweer bij ongeveer 500 °C, een temperatuur die in een rookkanaal makkelijk wordt gehaald. Het ontstaat als je nat of rot hout stookt, of als je het vuur smoort door de luchttoevoer af te knijpen.
Het tweede risico zie je niet. Raakt de schoorsteen verstopt, bijvoorbeeld door een vogelnest, specie of stenen, dan is er te weinig trek en slaat de rook terug de kamer in. Daarmee komt ook koolmonoxide binnen, een gas dat je niet ziet en niet ruikt. Volgens de brandweer overlijden in Nederland elk jaar gemiddeld 5 tot 10 mensen door koolmonoxidevergiftiging en belanden er honderden in het ziekenhuis.
Is schoorsteen vegen verplicht?
Nee, de landelijke bouwregels schrijven geen vaste veegbeurt voor. Wel kan je verzekeraar het eisen, en bij schade helpt het als je kunt laten zien dat er geveegd is.
Het Besluit bouwwerken leefomgeving, met de landelijke regels voor het gebruik van gebouwen, noemt geen termijn voor het vegen van een schoorsteen. Wel geldt een algemene zorgplicht: wie weet of kan vermoeden dat het gebruik brandgevaar kan veroorzaken, moet de maatregelen nemen die redelijkerwijs gevraagd kunnen worden.
Volgens Vereniging Eigen Huis stelt je verzekeraar jaarlijks vegen vaak verplicht, en verzekeraar Univé waarschuwt dat brandschade door een slecht onderhouden schoorsteen niet altijd wordt vergoed. Heb je een rieten dak, dan kan de verzekeraar ook een vonkenvanger op de schoorsteen eisen, schrijft de ASPB, de vereniging van schoorsteenvegers.
Zoek daarom in je polisvoorwaarden op wat er over de schoorsteen staat, en bewaar na elke beurt het veegbewijs.
Hoe kies je een schoorsteenveger, en wat doet hij?
Kies een veger die is aangesloten bij de ASPB, de Algemene Schoorsteenvegers Patroons Bond. Dat adviseert de brandweer. Een erkenning door de overheid bestaat niet: het beroep schoorsteenveger is niet beschermd.
ASPB-leden hebben een pas waarmee ze zich kunnen legitimeren, en sinds 2002 is de opleiding tot gezel een eis om lid te worden. Volgens de ASPB gebruiken sommige bedrijven het logo zonder lid te zijn, dus zoek een lid op via schoorsteenveger.nl↗ (opent in nieuw tabblad).
De veger schraapt met een stalen borstel de wand van het rookkanaal schoon. Zit de creosoot erg vast, dan haalt hij die met een ramoneur van de wand. Veegt hij van bovenaf, dan kan hij meteen de kop van de schoorsteen, het voegwerk, het lood en de kap of vonkenvanger bekijken. Vraag na afloop om een veegbewijs. Heb je last van rooklucht in huis, vraag dan om een inspectie met een camera: rook kan ontsnappen door haarscheurtjes in het kanaal.
Een vaste prijs is er niet. Tarieven verschillen per bedrijf, dus spreek de prijs af voordat de veger begint. Vraag ook wat extra's kosten, zoals een kap plaatsen, een vogelnest weghalen of een camera-inspectie. De ASPB waarschuwt voor vegers die per meter rekenen of ongevraagd extra werk doen.
Plan het op tijd. Volgens de ASPB krijgen vegers het drukker zodra er een r in de maand zit, en vegen in de zomer kan ook.
Veilig stoken: droog hout en van bovenaf aansteken
Stook alleen schoon, droog en onbehandeld hout, steek het vuur van bovenaf aan en laat de luchttoevoer open tot het hout niet meer zichtbaar gloeit. Zo ontstaat er minder aanslag in de schoorsteen.
Hout dat minstens twee jaar heeft gedroogd, brandt volgens de brandweer het best. Verbrand geen papier, kranten, spaanplaat, triplex of geschilderd en behandeld hout: daarmee kan in korte tijd een hevige vlam in de schoorsteen ontstaan.
De brandweer raadt de Zwitserse methode aan:
Open de luchttoevoer van de kachel.
Leg onderop grote blokken in de lengte, en daar dwars bovenop blokken van dezelfde grootte.
Leg daarop om en om lagen dunnere blokken: eerst ongeveer drie centimeter dik, bovenaan twee centimeter.
Leg aanmaakblokjes tussen de bovenste twee lagen en dek de stapel af met wat sprokkelhout.
Steek de aanmaakblokjes aan, nooit met benzine of spiritus.
Schuif de luchttoevoer niet dicht als het te warm wordt of als je naar bed gaat. Het hout verbrandt dan onvolledig, wat meer creosoot en koolmonoxide geeft. Laat een houtvuur vanzelf uitbranden en zet tijdens het stoken een raam op een kier of de ventilatieroosters open.
As blijft lang warm. Laat hem ongeveer vijf dagen buiten staan in een metalen emmer en gooi hem dan bij het restafval, niet bij het gft.
Wanneer kan de kachel aan? Kijk op de Stookwijzer
Kijk vóór je stookt op de Stookwijzer↗ (opent in nieuw tabblad). Die geeft per postcodegebied code geel, oranje of rood, en bij oranje of rood laat je het vuur beter uit. Het RIVM beheert de Stookwijzer.
Het advies hangt af van de windkracht en de luchtkwaliteit, en geldt steeds voor een blok van zes uur:
Geel: let op, stoken zorgt voor overlast en luchtverontreiniging.
Oranje: het is beter nu geen hout te stoken.
Rood: stook geen hout. Dat geldt bij windkracht 2 of minder, of als er al veel fijnstof in de lucht zit.
Volgens Milieu Centraal staat de Stookwijzer meer dan de helft van de tijd op oranje of rood. Sommige gemeenten verbieden stoken bij code oranje of rood, dus kijk ook wat jouw gemeente regelt.
Zoek je het stookalert? Dat is voorlopig stopgezet sinds de vernieuwde Stookwijzer er is. In de webapp van de Stookwijzer kun je wel een melding instellen voor code rood in je omgeving.
Hang een koolmonoxidemelder en rookmelders op
Hang een koolmonoxidemelder aan het plafond van de kamer waar je kachel of haard staat. Rookmelders zijn sinds 1 juli 2022 verplicht: op elke verdieping van je huis moet er minstens één hangen.
De brandweer adviseert de CO-melder centraal in de kamer te hangen, horizontaal gemeten 1 tot 3 meter van de kachel en minstens 30 centimeter van de muren. Koop een melder met de norm NEN-EN 50291 op de verpakking, bij voorkeur een die 5 tot 10 jaar meegaat.
Test je rookmelders elke maand met de testknop, en de CO-melder zoals de handleiding aangeeft. De eerste klachten van koolmonoxidevergiftiging lijken op griep: hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en overgeven. Gaat de melder af of vertrouw je het niet, waarschuw dan je huisgenoten, ga zo snel mogelijk naar buiten en bel 112.
Wat doe je bij een schoorsteenbrand?
Blus nooit met water, doof het vuur in de haard met zand of zout en bel 112. Water wordt in het hete kanaal stoom: één liter water geeft 1.700 liter stoom, meer dan de schoorsteen snel genoeg kan afvoeren. Het rookkanaal kan dan scheuren, en soms ontstaat zelfs een explosie.
Hoor je een loeiend geluid in het rookkanaal, kom dan direct in actie:
Doof het vuur in de haard of kachel met zand of zout, zodat er geen rook het huis in komt.
Sluit direct daarna de schoorsteenklep.
Sluit de luchttoevoer van de kachel, of bij een open haard de deurtjes.
Bel 112.
Ventileer de kamer meteen als het vuur gedoofd is, want er kan koolmonoxide zijn ontstaan.
Zet daarom een emmer zand of een zak zout van een kilo naast de kachel, nog voordat je deze winter het eerste blok aansteekt. Met die emmer en een afspraak bij een ASPB-veger ben je klaar voor het stookseizoen. Wat er in de herfst verder aan je huis te doen is, staat in de onderhoudschecklist per seizoen.
De app