Kleine ronde gaatjes in een oude kast of hoopjes fijn houtpoeder onder een zolderbalk: dat kan wijzen op houtworm of boktor. Beide zijn kevers waarvan de larven jarenlang in het hout leven en het van binnenuit opeten. Hier lees je hoe je ze uit elkaar houdt, hoe je ziet of ze nog actief zijn en wat je eraan doet.

Wat is het verschil tussen houtworm en boktor?

Het grootste verschil zit in de grootte van de gaten en in het hout dat ze aantasten. Houtworm maakt kleine ronde gaatjes van 1 tot 2 mm; de huisboktor maakt ovale gaten van 6 tot 9 mm en tast alleen naaldhout aan.

"Houtworm" is de gewone naam voor de larve van de houtwormkever. Volgens het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) is de gewone houtwormkever de meest voorkomende houtboorder binnen gebouwen. "Boktor" gaat in huis meestal over de huisboktor, volgens het KAD de grootste houtboorder binnen gebouwen.

Gewone houtwormkever Huisboktor
Kever 2,5 tot 5 mm, donkerbruin 10 tot 25 mm, grijs tot zwart of donkerbruin, fijn behaard
Uitvliegopening Rond, 1 tot 2 mm Ovaal, 6 tot 9 mm, vaak met gerafelde rand
Hout Praktisch alle houtsoorten, vooral spinthout Alleen naaldhout
Larve in het hout Ongeveer 3 jaar 3 tot 5 jaar, soms tot 11 jaar

Er bestaat ook een grote houtwormkever. Die tast volgens het KAD vooral loofhout aan, zoals eiken, en is afhankelijk van houtrotschimmels die zich al in het hout hebben gevestigd. Zie je die, dan is er dus ook houtrot in het spel.

Waar zitten houtworm en boktor in huis?

Houtworm zit in balken, meubels en houtsnijwerk. Het KAD schrijft dat vooral niet of weinig gebruikte houten voorwerpen worden aangetast, en dan alleen op onbewerkte delen.

De huisboktor zit alleen in naaldhout. Bij grenen en lariks tast hij volgens het KAD vooral het spinthout aan, bij vuren ook het kernhout. Volgens het KAD komt hij in heel Nederland voor, maar vooral in Limburg, Gelderland, Noord-Brabant en Utrecht. Verwar hem niet met andere boktorsoorten die in nat hout leven, bijvoorbeeld in openhaardblokken.

Hoe herken je een actieve aantasting?

Aan vers boormeel en nieuwe uitvliegopeningen. Oude gaatjes zonder nieuw boormeel kunnen van een aantasting zijn die al voorbij is.

Waar je volgens het KAD op let:

  • Boormeel: hoopjes fijn poeder op of onder het hout. Bij houtworm bestaat het uit kleine ellipsvormige bolletjes, de uitwerpselen van de larven.
  • Uitvliegopeningen: nieuwe gaatjes die er eerder niet zaten; rond bij houtworm, ovaal bij de huisboktor.
  • Geluid: bij de huisboktor kun je bij warm, zonnig weer de grotere larven soms in het hout horen knagen.

Twijfel je, maak dan foto's met een liniaal ernaast en veeg het boormeel weg. Ligt er na een tijdje nieuw meel, dan is de aantasting waarschijnlijk actief. Het KAD kan insecten ook laten determineren.

Hoeveel schade kunnen ze aanrichten?

Dat hangt af van de soort en hoe lang de aantasting al duurt. Van houtworm schrijft het KAD dat aangetaste voorwerpen hun sterkte kunnen verliezen.

De huisboktor is ernstiger. Zijn larven zijn volgens het KAD zeer vraatzuchtig en kunnen dikke balken in een aantal jaren bijna helemaal verpulveren. Omdat dat van binnenuit gebeurt, zie je het aan de buitenkant pas laat. Zit de aantasting in dragende balken van de kap of vloer, laat dan ook de constructie beoordelen.

Hoe pak je houtworm en boktor aan?

Met een in Nederland toegelaten biocide, door een vakbekwame bestrijder. Het KAD adviseert te controleren of medewerkers van het bedrijf een geldig bewijs van vakbekwaamheid "Beheersing plaagdieren en houtaantastende organismen" hebben.

Wat zo'n behandeling volgens het KAD inhoudt:

  1. Boorgangen openleggen, boormeel verwijderen en het hout schoonmaken met een staalborstel.
  2. Oude verflagen eerst verwijderen, zodat het middel in het hout kan trekken.
  3. Het hout behandelen door te spuiten of te kwasten; bij aangetaste balken soms met drukinjectie.
  4. Daarna minstens een jaar controleren op vers boormeel of nieuwe uitvliegopeningen.

Of een middel is toegelaten, kun je controleren in de database van het Ctgb. Voor losse meubels met houtworm noemt het KAD ook behandeling met warmte of kou, zoals verhitting of langdurig invriezen. Laat dat bij waardevolle stukken over aan een specialist.

Hoe voorkom je houtworm en boktor?

Door hout af te sluiten met een dekkende laag. Volgens het KAD kun je hout preventief beschermen tegen houtwormkevers met verf, vernis, beits of lak, zolang er nog geen eitjes of larven in zitten.

Voor de huisboktor geldt volgens het KAD dat het hout beschermd is als het rondom een goed dekkende laag heeft. Het KAD noemt daarnaast een warme omgeving met een hoge luchtvochtigheid als gunstig voor de larven van de huisboktor. Houd zolder en kap daarom droog en goed geventileerd; zie luchtvochtigheid in huis. Neem zolderbalken en houten meubels mee in je vaste ronde langs het huis, bijvoorbeeld met de onderhoudschecklist per seizoen.

Wat doe je bij twijfel?

Laat de aantasting beoordelen voordat je iets weggooit of gaat behandelen. Het KAD raadt een determinatie of onderzoek ter plaatse aan om zeker te weten welke soort het is.

Dat is niet alleen voor de zekerheid. Houtworm in een oud kastje vraagt een heel andere aanpak dan een huisboktor in de kapconstructie, en een grote houtwormkever wijst op een vochtprobleem met houtrot dat je ook moet oplossen.